ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ

ਨਾਂਦੇੜ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਕੰਢੇ ਠਹਿਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਂਦੇੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਅਧਿਆਇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ।

ਸਰੋਤ: Nanded district: Sachkhand GurudwaraSGPC: Sri Guru Gobind Singh Ji

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵੇਰਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਨਾਂਦੇੜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।

ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਇਹ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।

ਸਰੋਤ: SGPC: Sri Guru Gobind Singh JiTakht Hazur Sahib: institutional history and architecture

ਸੰਸਥਾ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉੱਚੇ ਅਧਾਰ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁੰਬਦ, ਕੋਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਝਰੋਖਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਫੁੱਲਦਾਰ ਜੜਾਈ ਵਾਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਅਤੇ ਸਜੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਣ ’ਤੇ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਉਭਰਦਾ ਹੈ; ਨੇੜਿਓਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਤਹ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸੋਚ ਕੇ ਚੁਣੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਰੀਕ ਸਜਾਵਟ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਨਾ ਕਰੇ।

ਸਰੋਤ: Takht Hazur Sahib: institutional history and architecture

ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਸਰ ਅੰਦਰ ਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਨਾਂਦੇੜ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਗੀਨਾ ਘਾਟ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਘਾਟ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਉਸ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕਥਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਨਾ ਸੀ।

ਸਰੋਤ: Takht Hazur Sahib: institutional history and architecture

ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਸਤੂ ਲਈ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਹੀ ਹਵਾਲਾ ਚੁਣੋ, ਕਿਸੇ ਆਮ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ। ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਭਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਬਣਨੀ ਹੈ। ਲੰਮਾ ਨਿੱਜੀ ਸੁਨੇਹਾ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਸਿੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦੀ ਪਸੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ। ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਿਮ ਕਲਾਕਾਰੀ, ਤਸਵੀਰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਪੱਕੀ ਕਰੋ। ਸੁਤੰਤਰ ਸਿੱਕੇ ਜਾਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਰੀ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਮਲ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।