ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1469 ਵਿੱਚ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਥਾਪਿਆ।

ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ‘ਗੁਰੂ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਦਰਭ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਸਤੂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ।

ਸਰੋਤ: SGPC: Sri Guru Nanak Dev JiSGPC: Ten Guru Sahibs and the meaning of Guru

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਗਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ, ਵੇਈਂ ਅਤੇ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕੋ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਅਸਥਾਨ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਲੰਘਿਆ ਰਸਤਾ, ਨਾਲ ਗਏ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਗੱਲ।

ਸਰੋਤ: Kapurthala district: Sultanpur Lodhi places

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜੂਨ 2019 ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਈਮਾਨਦਾਰ ਕਿਰਤ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਕਮਾਉਂਦੇ, ਵਰਤਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਝ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਿੱਖ ਸਰੋਤ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।

ਸਰੋਤ: SGPC Gurdwara Gazette, June 2019: 550 years with Sri Guru Nanak Dev Ji, pages 159–162SGPC: Sri Guru Nanak Dev Ji

ਜੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮਦਦ, ਬਣਾਇਆ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸਮਾਂ। ਉਸ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਿਕਰ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਸਮੂਹਕ ਯਾਦਗਾਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਵਸਤੂ ’ਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲੇਖ ਮੌਕੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਾਲ ਦਾ ਕਾਰਡ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਯਾਦ ਦੱਸਣ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਹਨ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੋਹਫ਼ਾ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਤਸਵੀਰ ਚੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰੋ ਕਿ ਨਾਮ, ਕਿਸੇ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲਾ ਢੰਗ ਢੁੱਕਵਾਂ ਰਹੇਗਾ। ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰ ਕਿਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਆਪਕ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਨਕਲ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ।

ਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਸਪਸ਼ਟ ਲੋੜਾਂ ਦੱਸਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ; ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਲਾਰੂਪ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।