Skip to main content

మేడారం సంప్రదాయాలు · సమ్మక్క–సారలమ్మ

మేడారం సమ్మక్క సారలమ్మ

పేర్లు, సంబంధిత పదాలు: సమ్మక్క · సారలమ్మ · సారక్క · మేడారం జాతర · సమ్మక్క సారక్క జాతర

ములుగు, తెలంగాణ

మేడారంలో గ్రామం, వాగు, గద్దెలు, అడవి అన్నీ స్మరణలో భాగమవుతాయి. సమ్మక్క సారలమ్మలను కొలిచే ఈ సజీవ సంప్రదాయంలో కోయ సమాజానికి ప్రధాన పాత్ర ఉంది. వీరగాథలు, ఊరేగింపులు, మొక్కుబడులు కలిసే జాతర ఇది. ఇక్కడి ఆచారాలకు ఉన్న స్థానిక అర్థాన్ని వాటి నేపథ్యంతోనే తెలుసుకోవాలి.

చదవడానికి సుమారు 4 నిమిషాలు

మేడారం, కోయ సంప్రదాయం

ములుగు జిల్లా వివరాల ప్రకారం మేడారం తెలంగాణలోని తాడ్వాయి మండలంలో ఉంది. 2022 జాతరపై కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రచురించిన వివరణలో కోయ సమాజం, వారి సంప్రదాయ పూజారుల పాత్రను ప్రధానంగా పేర్కొన్నారు. రెండేళ్లకోసారి నాలుగు రోజుల పాటు ఈ జాతర జరుగుతుందని అందులో వివరించారు.

ఈ సమాజం పాత్రను స్పష్టంగా గుర్తించడం అవసరం. జాతరను ఏవో రెండు సాధారణ దేవతా చిత్రాలకు పరిమితం చేయకూడదు; భారతదేశంలోని ఆదివాసీ సమాజాలన్నింటికీ ఇదే సంప్రదాయమని కూడా చెప్పకూడదు. ఇక్కడి ప్రదేశాలు, పూజా బాధ్యతలు, తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న స్మరణ పద్ధతులు మేడారానికి ప్రత్యేక గుర్తింపునిస్తాయి.

ఆధారాలు: Mulugu district: Medaram JatharaMinistry of Tribal Affairs: Medaram Jathara first-day ceremonies, 17 February 2022

ధైర్యం, త్యాగాన్ని స్మరించే గాథ

అన్యాయ పాలనను ఎదిరించిన సమ్మక్క, ఆమె కుమార్తె సారలమ్మల గాథను జిల్లా అధికారిక వివరణ ప్రస్తావిస్తుంది. పులుల మధ్య చిన్నబిడ్డగా కనిపించిన సమ్మక్కను స్థానిక నాయకుడు పెంచినట్లు చెప్పే పవిత్ర గాథను కూడా అందులో పొందుపరిచారు. అమ్మవార్ల ప్రాశస్త్యాన్ని గుర్తుచేసుకునే కథనాలివి.

అదే వివరణ జంపన్న వాగును సమ్మక్క కుమారుడితోనూ, యుద్ధంలో అతని త్యాగంతోనూ అనుసంధానిస్తుంది. అందువల్ల ఈ వాగు జాతర మార్గంలో భాగమే కాకుండా, ప్రజల స్మృతుల్లో నిలిచిన ప్రదేశం కూడా. వివాదాస్పద యుద్ధ తేదీని నిర్ధారించకుండా, పవిత్ర గాథను స్వతంత్ర ఆధారాలతో రుజువైన ఘటనగా చూపకుండా, ఇక్కడ దానిని స్థానిక సంప్రదాయ కథనంగానే అందిస్తున్నాం.

ఆధారాలు: Mulugu district: Medaram Jathara

గద్దెలపైకి అమ్మవార్ల రాక

2022 నాటి మంత్రిత్వ శాఖ నివేదికలో కోయ పూజారులు కన్నెపల్లి నుంచి సారలమ్మ పవిత్ర చిహ్నాలను మేడారంలోని ఆమె గద్దెపైకి తీసుకురావడాన్ని వివరించారు. వాయిద్యాల మోత, ఊరేగింపుతో ఈ ఘట్టం సాగుతుంది. పవిత్ర పాత్రలు, పూజా సామగ్రి గురించి అందులోని వివరాలు, కేవలం ఒక విగ్రహాన్ని గుడికి తీసుకొస్తారని చెప్పడం కంటే ఈ ఆచారాన్ని మరింత స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి.

ములుగు జిల్లా వెబ్‌సైట్ సూచించిన జాతర కార్యక్రమ వివరణలో చిలుకలగుట్ట నుంచి సమ్మక్క రాక, దర్శనం, చివరగా వనప్రవేశం గురించి పేర్కొన్నారు. ఒకే ఆరాధనా క్రమంలో అనేక ప్రదేశాలు ఇలా అనుసంధానమవుతాయి. గత కార్యక్రమ వివరాలు ఈ క్రమాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి; రాబోయే జాతర తేదీలు, ఏర్పాట్లకు అవి నిర్ధారణ కావు.

ఆధారాలు: Ministry of Tribal Affairs: Medaram Jathara first-day ceremonies, 17 February 2022Medaram Jathara: programme and ritual sequence

ఇక్కడ ‘బంగారం’ అంటే బెల్లం ఎందుకు?

జాతర కార్యక్రమ వివరణలో బెల్లాన్ని ‘బంగారం’గా సమర్పించే ప్రత్యేక ఆచారాన్ని పేర్కొన్నారు. 2022 జాతరపై కేంద్ర సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ నివేదిక కూడా భక్తులు బెల్లం తీసుకురావడాన్ని నమోదు చేసింది. ఈ సందర్భంలో భక్తితో వాడే ‘బంగారం’ అనే పదాన్ని విలువైన లోహం కొనాలనే అమ్మకపు సూచనగా మార్చకూడదు.

జ్ఞాపిక గురించి ఆలోచించే వారికి ఈ తేడా స్పష్టంగా తెలియాలి. కుటుంబం తమ యాత్రను గుర్తుంచుకోవడానికి స్వచ్ఛందంగా ఒక కొత్త నాణెం చేయించుకోవచ్చు. కానీ అది జాతరలో తప్పనిసరిగా కొనాల్సిన వస్తువని, సమర్పణకు ప్రత్యామ్నాయమని, లేదా అమ్మవార్ల అనుగ్రహం పొందే మార్గమని ఈ ఆధారాలు చెప్పడం లేదు.

ఆధారాలు: Medaram Jathara: programme and ritual sequenceMinistry of Culture: Medaram Jatara conclusion and jaggery offerings, 20 February 2022

మేడారం జ్ఞాపకాన్ని గౌరవంగా పదిలపరచడం

ప్రదేశం పేరు, కుటుంబం ఆమోదించిన చిన్న తెలుగు సందేశం లేదా దర్శనానికి వెళ్లిన సంవత్సరం నుంచి రూపకల్పన మొదలుపెట్టవచ్చు. చిత్రం కావాలనుకుంటే, అది దేనిని సూచిస్తుందో, అలా ఉపయోగించడం సముచితమేనా అనేది సంబంధిత సమాజంతో తెలుసుకోవాలి. అంతర్జాలంలో కనిపించే కొత్త చిత్రాన్ని ప్రాచీన రూపమని లేదా అందరూ అంగీకరించిన రూపమని భావించకూడదు.

పూర్తి జ్ఞాపకాన్ని కార్డుపై రాయండి. తయారీకి ముందు పేర్లు, చిత్ర వినియోగ అనుమతులు, రూపకల్పనను పరిశీలించండి. ఈ విచారణ స్వతంత్రంగా చేయించే వస్తువు కోసం మాత్రమే. పూజారుల ఆమోదం, జాతర నిర్వాహకులు విడుదల చేసే అధికారిక వస్తువు లేదా పూజా సేవ అని ఇది సూచించదు.

ప్రశ్నలు

మేడారం జాతర ఎక్కడ జరుగుతుంది?
తెలంగాణలోని ములుగు జిల్లా తాడ్వాయి మండలం మేడారంలో జరుగుతుంది. సంబంధిత కొన్ని ఘట్టాలకు సమీప ప్రదేశాలతోనూ అనుబంధం ఉంది.
‘బంగారం’ అంటే బంగారు నాణెం తప్పనిసరి అని అర్థమా?
కాదు. ఇక్కడ పేర్కొన్న సమర్పణలో ‘బంగారం’ అంటే బెల్లం. విలువైన లోహంతో చేసిన జ్ఞాపికను జాతర అవసరంగా ఈ పేజీ సూచించడం లేదు.
ఏవైనా రెండు దేవతా చిత్రాలను సమ్మక్క సారలమ్మలుగా ఉపయోగించవచ్చా?
కూడదు. సంబంధిత సమాజంతో మాట్లాడి తగిన ఆధార చిత్రాన్ని గుర్తించాలి. ఊహించి వేసిన చిత్రం కంటే పేర్లు లేదా ప్రదేశాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న రూపకల్పన అనుకూలంగా ఉండవచ్చు.

ఆధారాలు, మరింత చదవడానికి