ਮੇਲਡੀ ਮਾਂ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। CSMVS ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਮੇਲਾਦੀ ਮਾਤਾ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੀ ਪਛੇਡੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਬੱਕਰੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਅਜਾਇਬਘਰ ਇਸ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੁਮੰਤੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਸਥਾਈ ਪੂਜਾ-ਥਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵਸਤੂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਆਸਣ, ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਸਰੂਪ ਹੋਣਗੇ। ਪਛਾਣੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਦੀ ਗੱਲ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸਰੂਪਾਂ ਲਈ ਵੀ ਥਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਸਰੋਤ: CSMVS: Mata ni Pachedi depicting Meladi Mata, nineteenth century

ਗੁਜਰਾਤ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਮਾਤਾ ਨੀ ਪਛੇਡੀ ਨੂੰ ਸਾਬਰਮਤੀ ਕੰਢੇ ਦੇਵੀਪੂਜਕ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਭੂਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਰ ਸਰੂਪ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਮੂਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਠੱਪਾ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਖ਼ਾਸ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ ਕੱਪੜੇ, ਰੰਗ, ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੇਨਾਮ ਸਜਾਵਟੀ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਿਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਸਰੋਤ: Gujarat Tourism: Mata ni Pachhedi

D’Source ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਖੋਜ ਮਾਤਾ ਨੀ ਪਛੇਡੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵਾਘਰੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਨਾਲ ਲਿਜਾਈ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ-ਥਾਂ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਅਣਗੌਲੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ, ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਪਿੱਛੇ ਟੰਗਿਆ ਚਿੱਤਰ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਜਿੰਨੀ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਰੋਤ: D’Source: Mata-ni-Pachedi, Ahmedabad

ਸਹਪੀਡੀਆ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਮਾਤਾ ਨੀ ਪਛੇਡੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੇ ਨੂੰ ਮੇਲਡੀ ਦਾ ਵਾਹਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਅਸੰਬੰਧਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂ ਲਾ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੌਲਿਕ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਹੋਈ ਕਿਨਾਰੀ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਪਸ਼ਟ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਨਹੀਂ। ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਰੂਪ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸਰੋਤ: Sahapedia: Kalamkari of Gujarat, Mata ni Pachhedi

ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ, ਗੀਤ, ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਦੱਸੇ ਵਾਕਏ ਰਾਹੀਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਿਖੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਸੁਣਾਈ, ਕਿੱਥੇ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਾਰੇ ਗੁਜਰਾਤ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਵਰਜਨ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਲੇਖ ਮੇਲਡੀ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਤਪਤੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਨਹੀਂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਸਬੂਤ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਛਪੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਥਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਫ਼ਰਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖੋ।

ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਵਸਤੂ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਸ ਯਾਦ ਸਮੇਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿਲਣੀ ਜਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਸਮਰਪਣ-ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਂਝ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਸਿੱਕਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅੱਜ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਲੇਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਈ ਰਵਾਇਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।

ਕੰਮ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝੋ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਚਿੱਤਰ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਵਾਂ ਚਿੱਤਰ ਮੌਲਿਕ ਜਾਂ ਢੁੱਕਵੀਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰੂਪ ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹੇਠਲੇ ਹਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵੰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ Vittarq ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਲਡੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਸ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।