Skip to main content

ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା · ଆଞ୍ଚଳିକ ଦେବଦେବୀ ଓ ସ୍ୱରୂପ

ତାରାତାରିଣୀ

ନାମ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଶବ୍ଦ: ମା’ ତାରାତାରିଣୀ · ତାରାତାରିଣୀ · ତାରାତାରିଣୀ ଶକ୍ତିପୀଠ

ଗଞ୍ଜାମ, ଓଡ଼ିଶା

ଗଞ୍ଜାମର ଋଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀକୂଳର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତାରା ଓ ତାରିଣୀ ଯୁଗଳ ଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼ିଆ ପୀଠ ସହ ଦୁଇ ଦେବୀ ଭଉଣୀଙ୍କ କଥା, ବାସୁ ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରତି ଚୈତ୍ରରେ ହେଉଥିବା ଭକ୍ତସମାଗମ ଜଡ଼ିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ପୀଠର ପରିଚୟ ଯେତିକି ସ୍ଥାନୀୟ, ସେତିକି ବ୍ୟାପକ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ।

ପଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରାୟ 3 ମିନିଟ୍

ପାହାଡ଼ ଓ ଯୁଗଳ ଦେବୀ

ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବିବରଣୀରେ ତାରା ଓ ତାରିଣୀଙ୍କୁ ଯୁଗଳ ଦେବୀ ଭଉଣୀ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଯାଇଛି। ଋଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀ ସନ୍ନିକଟ ପାହାଡ଼ ଶିଖରର ଗର୍ଭଗୃହରେ ସେମାନେ ପୂଜିତ। ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣଗିରି ବୋଲି କହିବା ସହ ପୀଠକୁ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ସହ ଯୋଡ଼ିଛି। ଏହି ଯୁଗଳ ରୂପ ଏହାର ପରିଚୟର ମୂଳ; ଯେକୌଣସି ଦେବୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ଏହାର ସ୍ଥାନ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଜିଲ୍ଲାର ବିବରଣୀରେ ସବୁଜ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟଦେଇ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା କଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଯାତ୍ରାକୁ ମନେ ପକାଉଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀର ସ୍ମୃତି ଗର୍ଭଗୃହ ପରି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇପାରେ। କେବଳ ନିକଟରୁ ତୋଳା ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ରରେ ସୀମିତ ନରହି, ବିସ୍ତୃତ ଦୃଶ୍ୟରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ଦେଖାଯାଇପାରେ।

ତଥ୍ୟସୂତ୍ର: Ganjam district: Tara Tarini, manifestations of Adi ShaktiOdisha Tourism: Tara Tarini

ବାସୁ ପ୍ରହରାଜଙ୍କ କଥା

ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ସେଥିରେ ଭକ୍ତ ବାସୁ ପ୍ରହରାଜ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦୈବୀ ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇବା ପରେ ଦୁଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଲାଳନପାଳନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ ଆଉ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ। ପାରିବାରିକ ସ୍ନେହ ଓ ବିଚ୍ଛେଦର ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା ଦେବୀ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାନ ଦିଏ।

ଏହାକୁ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି, ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଥିବା ଜୀବନୀ କିମ୍ବା ନିର୍ମାଣର ଦଲିଲ ଭାବେ ନୁହେଁ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଭକ୍ତିକୁ ବୁଝାଇବାରେ ଏହି କଥାର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଗୋଟିଏ ଘରର ସ୍ନେହ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ପୀଠର ପରିଚୟ ଏହି ଆଖ୍ୟାନରେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି।

ତଥ୍ୟସୂତ୍ର: Odisha Tourism: Tara Tarini

ଶକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ଏକ ସ୍ଥାନ

ରାଜ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ବିବରଣୀ ତାରାତାରିଣୀଙ୍କୁ ସତୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ସହ ଯୋଡ଼ି ଏହାକୁ ଶକ୍ତିପୀଠ ବୋଲି ପରିଚିତ କରାଏ। ଏହି ସମ୍ପର୍କ ବୃହତ୍ତର ତୀର୍ଥ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ପୀଠର ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝାଏ। କେବଳ ଏହା ଆଧାରରେ କୌଣସି ନିର୍ମାଣର ସମୟ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନଟିର ବିକାଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିବରଣୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏନାହିଁ।

ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ପଢ଼ିବାବେଳେ ‘ତାରା’ ନାମର ସାମ୍ୟ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଲେଖା ଗଞ୍ଜାମ ପୀଠର ଯୁଗଳ ଦେବୀଙ୍କ ବିଷୟରେ। ବୌଦ୍ଧ ତାରାଙ୍କ ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନୀୟ ତାରିଣୀ ପୀଠର ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟ ଅଛି। ନାମର କିଛି ଅଂଶ ସମାନ ବୋଲି ଗୋଟିଏକୁ ଅନ୍ୟଟିର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ତଥ୍ୟସୂତ୍ର: Odisha Tourism: Tara Tarini

ଚୈତ୍ର ଓ ପ୍ରତିବର୍ଷର ସମାଗମ

ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୈତ୍ର ମାସର ମଙ୍ଗଳବାରଗୁଡ଼ିକରେ ତାରାତାରିଣୀ ମେଳା ହୁଏ। ଦର୍ଶନ ଓ ମାନସିକ ପାଳନ ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି। ପୀଠ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଲଗା ଜିଲ୍ଲା ପରିଚୟରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପାଳନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ବର୍ଷ ଓ ପାରିବାରିକ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବକ୍ରମ ଲୋକଙ୍କୁ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଫେରାଇ ଆଣେ।

ମାନସିକ କିମ୍ବା କୃତଜ୍ଞତା ଅର୍ପଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ବିଶ୍ୱାସର ଅଂଶ। ଏହି ପ୍ରଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ପୂଜା, ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା କିଣାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେବ। ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ତାରିଖ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ମନ୍ଦିରର ବର୍ତ୍ତମାନର ସୂଚନା ଦେଖନ୍ତୁ।

ତଥ୍ୟସୂତ୍ର: Ganjam district: Culture and heritage, Tara Tarini MelaGanjam district: Tara Tarini, manifestations of Adi Shakti

ଛୋଟ ବସ୍ତୁରେ ପରିବାରର ସ୍ମୃତି

ଯୁଗଳ ରୂପର ସଠିକ୍ ଚିତ୍ରଣ, ସ୍ଥାନର ନାମ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମର୍ପଣ ବାର୍ତ୍ତା ଗୋଟିଏ ସ୍ମାରକକୁ ଏହି ପୀଠ ସହ ଯୋଡ଼ିପାରେ। ସାଙ୍ଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଛୋଟ କାର୍ଡରେ କେଉଁମାନେ ଏକାଠି ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ କିମ୍ବା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହି ନାମ କାହିଁକି ଅର୍ଥବହ ରହିଛି, ତାହା ଲେଖିହେବ।

ଅନୁମୋଦନ ପୂର୍ବରୁ ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାରର ଅନୁମତି, ଓଡ଼ିଆ ବନାନ ଓ ଅନ୍ତିମ ବିନ୍ୟାସ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ଧାର୍ମିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ରଖନ୍ତୁ। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସ୍ମାରକ ପୀଠର ସମର୍ଥନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାକର୍ମ କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚିତ ଆଶୀର୍ବାଦର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ

ତାରା ଓ ତାରିଣୀଙ୍କୁ ଏକାଠି କାହିଁକି ଦେଖାଯାଏ?
ଏଠାରେ ଉଦ୍ଧୃତ ଗଞ୍ଜାମର ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ିଆ ପୀଠର ଯୁଗଳ ଦେବୀ ଭଉଣୀ।
ବାସୁ ପ୍ରହରାଜଙ୍କ କଥାକୁ କ’ଣ ଦଲିଲଭିତ୍ତିକ ଇତିହାସ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି?
ନା। ଏହା ଉତ୍ସ ଉଲ୍ଲେଖ ସହ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଯାହା ଜଣେ ଭକ୍ତ ଓ ଦେବୀ ଭଉଣୀଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପୀଠର କଥା ବୁଝାଏ।
ତାରାତାରିଣୀ ମେଳା କେଉଁ ସମୟ ସହ ଜଡ଼ିତ?
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବିବରଣୀରେ ଚୈତ୍ର ମାସର ମଙ୍ଗଳବାରଗୁଡ଼ିକରେ ସମାଗମ ହେବା କଥା ଅଛି। ଯେଉଁ ବର୍ଷ ଯିବେ, ସେହି ବର୍ଷର ତାରିଖ ଓ ଦର୍ଶନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମନ୍ଦିରଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

ତଥ୍ୟସୂତ୍ର ଓ ଅଧିକ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ