ख्रिस्ती परंपरा · चर्च आणि तीर्थयात्रा
बोम जीझस बॅसिलिका
नावे आणि संबंधित शब्द: बोम जीझस · बोऱ्या जेजूची बाजिलिका
जुने गोवे, गोवा
बोम जीझसचा प्रमाणबद्ध दगडी दर्शनी भाग आणि आतली समृद्ध सजावट एकाच वास्तूच्या कथेचे वेगवेगळे पैलू सांगतात. आजही उपासना चालणारी ही कॅथलिक बॅसिलिका जुन्या गोव्यातील चर्चच्या व्यापक परिसराचा भाग आहे. येथे संत फ्रान्सिस झेवियर यांचे पवित्र अवशेष जतन केले आहेत. एखाद्या कुटुंबाचे या ठिकाणाशी नाते श्रद्धेमुळे, वास्तुकलेमुळे किंवा एखाद्या आठवणीतील भेटीमुळे जुळलेले असू शकते.
वाचण्यासाठी सुमारे 3 मिनिटे
जुन्या गोव्यातील एक चर्च
युनेस्कोने बोम जीझसचा समावेश गोव्यातील चर्च आणि कॉन्व्हेंट यांच्या समूहात केला आहे. सात स्मारकांचा हा समूह 1986 मध्ये जागतिक वारसा यादीत नोंदवला गेला. युनेस्कोच्या वर्णनात युरोपीय वास्तुशैली आशियाई परिसरात कशा पोहोचल्या आणि स्थानिक साहित्य व पद्धतींनी त्यांना कसा आकार दिला, याचा मागोवा घेतला आहे. या व्यापक सांस्कृतिक परिसरात बॅसिलिका ही एक स्वतंत्र वास्तू आहे.
अशा नजरेने पाहिल्यास एका चर्चची ओळख समजून घेतानाच आसपासच्या वास्तूंशी असलेले त्याचे नातेही उलगडते. बोम जीझसचे समर्पण आणि स्वरूप स्वतंत्र आहे. शेजारच्या चर्चना जुन्या गोव्याची एकच, एकमेकांच्या जागी वापरता येणारी प्रतिमा समजू नये.
वास्तूच्या प्रवासातील वेगवेगळ्या तारखा
गोवा पर्यटनाच्या नोंदीनुसार 1594 मध्ये पायाभरणी झाली, 1605 मध्ये पूर्ण झालेल्या चर्चचे अभिषेकाने समर्पण झाले आणि 1946 मध्ये त्याला मायनर बॅसिलिकाचा दर्जा मिळाला. हे वेगवेगळे टप्पे आहेत: बांधकाम सुरू होणे, उपासनेसाठी वास्तू अर्पण करणे आणि चर्चकडून विशिष्ट दर्जा मिळणे.
म्हणूनच एखादी वर्षगाठ नेमकी कशाची आहे, हे सांगणे महत्त्वाचे ठरते. कुटुंबाने दिलेल्या भेटीची तारीख, बांधकामाचा टप्पा आणि संताशी संबंधित सण—या सगळ्यांना महत्त्व असू शकते; पण प्रत्येकाची कथा वेगळी असते.
बाहेर दगडी रचना, आत सोनेरी सजावट
पर्यटन विभागाच्या वर्णनात दर्शनी भागावरील एकावर एक असलेली दारे व खिडक्या, कोरीव स्तंभ आणि IHS हे चिन्ह येते. आतील वर्णनात लोयोलाचे इग्नेशियस आणि बाल येशू यांच्या प्रतिमा असलेली सोनेरी सजावटीची वेदी, तसेच फ्रान्सिस झेवियर यांच्या पवित्र अवशेषांचे प्रार्थनागृह येते. बाहेरची प्रमाणबद्ध रचना आतल्या कोरीव आणि सोनेरी तपशिलांत वेगळ्याच समृद्धीने उलगडते.
बारकाईने पाहणाऱ्याला या तपशिलांमुळे वास्तू परिचित बाह्यरेषेच्या पलीकडे समजते. बाहेरचा फोटो आणि आतली भक्तिपर प्रतिमा एकाच भेटीची आठवण जागवू शकतात, पण लक्ष वेगवेगळ्या वैशिष्ट्यांकडे वेधतात.
आजही वापरात असलेला वारसा
युनेस्कोच्या वर्णनात या वास्तुसमूहाच्या जिवंत परंपरेचा भाग म्हणून धार्मिक सेवा आणि विधींची नोंद आहे. या इमारती सांस्कृतिक वारसा आहेत आणि समुदायांची उपासनास्थळेही आहेत. त्यांचा अर्थ जपणे म्हणजे केवळ दर्शनी भाग जपणे नव्हे.
एखाद्या वैयक्तिक आठवणीत सोबत आलेली व्यक्ती, शांतपणे घालवलेले क्षण किंवा पुन्हा भेट दिल्यावर प्रथमच दिसलेला एखादा तपशील असू शकतो. या आठवणी सर्वांच्या अनुभवाचे प्रतिनिधित्व करतात असा दावा करण्याची गरज नाही. त्या या व्यापक ठिकाणात कुटुंबाच्या स्वतःच्या कथेला जागा देतात.
आठवणीचा एक स्पष्ट विषय निवडणे
स्मृतिचिन्हाचा मुख्य विषय बॅसिलिकाची वास्तू, संत किंवा कुटुंबाचा समर्पणसंदेश यापैकी कोणता असेल, हे ठरवा. स्पष्ट निवडीमुळे निवडलेल्या आकारात प्रतिमा ओळखता येते. नाण्यावर गर्दी न करता अधिक माहिती सोबतच्या कार्डवर देता येईल.
खासगीरीत्या बनवून घेतलेले स्मृतिचिन्ह हे चर्चने अधिकृतरीत्या जारी केलेले स्मृतिचिन्ह नाही. त्यात आपोआप पवित्र अवशेष किंवा आशीर्वाद समाविष्ट होत नाही. कलाकृतीचा अंतिम नमुना आणि प्रत्येक बाबीचा खर्च दाखवणारा प्रस्ताव यात प्रत्यक्ष वस्तू, तिच्यावरील लेख आणि सादरीकरण यांचे स्पष्ट वर्णन असावे.
प्रश्न
- बोम जीझसची स्वतंत्र जागतिक वारसा स्थळ म्हणून नोंद आहे का?
- ते युनेस्कोच्या गोव्यातील चर्च आणि कॉन्व्हेंट या समूहाचा भाग आहे. सात स्मारकांचा हा समूह 1986 मध्ये नोंदवला गेला.
- बॅसिलिकाच्या नावाचा अर्थ संत फ्रान्सिस झेवियर असा होतो का?
- नाही. चर्चचे समर्पण आणि फ्रान्सिस झेवियर यांच्याशी असलेले त्याचे नाते या वेगळ्या गोष्टी आहेत. गोवा पर्यटन मुख्य वेदीवर बाल येशू आणि वेगळ्या प्रार्थनागृहात संतांचे पवित्र अवशेष असल्याचे सांगते.
- स्मृतिचिन्हात फक्त वास्तूला केंद्रस्थानी ठेवता येईल का?
- होय. ओळखता येणारी वास्तुरचना आणि वैयक्तिक लेख यांच्या मदतीने व्यक्तिचित्राशिवायही जुन्या गोव्याशी असलेले नाते व्यक्त करता येते.